Hoe kijkt Avansa Kempen naar AI?

“We noemen AI soms onze stagiair. Hardwerkend en onuitputtelijk, maar je moet hem altijd nakijken.” Pieter Desmedt (sociaal-cultureel werker) en Evy Bens (communicatiemedewerker) moeten er zelf om lachen. Want net als in veel andere sociaal-culturele organisaties is artificiële intelligentie ook bij Avansa Kempen stilaan een vaste collega geworden. Eentje die helpt om samenvattingen van nota’s te maken, een projectplan op te stellen of titels te bedenken.

Tegelijk schuurt het. Hoe afhankelijk willen ze worden van Amerikaanse technologie? Wat betekent AI voor creatief werk? En hoe zorgen ze ervoor dat efficiëntie niet belangrijker wordt dan menselijkheid?

Die vragen lopen als een rode draad door ons gesprek. AI biedt kansen, maar roept tegelijk vragen op over authenticiteit, maatschappelijke verantwoordelijkheid en de rol van sociaal-cultureel werk.

Handig en tijdbesparend

Een jaar geleden gebruikte slechts een handvol collega’s ChatGPT, vandaag doet bijna het volledige team dat. Al experimenteert de ene collega er al wat meer mee dan de andere. Medewerkers proberen uit, geavanceerde toepassingen zijn nog niet aan de orde en collectieve afspraken zijn er voorlopig niet echt.

AI wordt vooral gebruikt als hulpmiddel voor zowel praktische als inhoudelijke taken: dossiers schrijven, teksten consistenter maken, ideeën bedenken … Pieter: “Zelf gebruik ik AI vaak als klankbord. Ik laat een tekst nalezen, ik vraag of ik iets vergeten ben of mijn boodschap duidelijk overkomt. Alsof ik feedback zou vragen aan een collega, alleen gaat het veel sneller.” Volgens hem zit de meerwaarde vaak ook ergens anders. “Soms geeft AI voorstellen waarvan ik meteen denk: ‘Nee, dat wil ik absoluut niet’. Maar net daardoor weet ik beter welke richting ik wel uit wil. Je start niet meer van nul.”

Ook voor Evy zijn er veel voordelen. “Als enige communicatiemedewerker in de organisatie helpt AI om snel een eerste aanzet te hebben. Daardoor krijg ik meer tijd voor ander werk.”

Soms geeft AI voorstellen waarvan ik meteen denk: ‘Nee, dat wil ik absoluut niet’. Maar net daardoor weet ik beter welke richting ik wel uit wil.

Efficiëntie heeft haar grenzen

AI bespaart tijd, daar twijfelen Pieter en Evy niet aan. Toch mag efficiëntie nooit het enige criterium zijn. Pieter: “Een verslag schrijven is veel meer dan noteren wat er gezegd is. Je ordent je gedachten, legt verbanden en staat stil bij wat er bedoeld wordt.” Voor hem zit daar een belangrijk risico. “Als AI dat denkwerk volledig overneemt, verlies je een deel van het leerproces.”

Ook Evy neemt AI-voorstellen nooit zomaar over. “Een eerste insteek helpt, maar uiteindelijk schrijf ik alles zelf. Ik wil vermijden dat onze communicatie haar eigenheid verliest. Bovendien screenen sociale mediaplatformen steeds vaker op AI-gebruik, waardoor berichten mogelijk minder zichtbaar worden.”

Evy merkt dat ook zoekalgoritmes fundamenteel veranderen. “Waar organisaties vroeger moesten nadenken over hun zichtbaarheid in Google, moeten we ons nu afvragen hoe AI ons vindt.”

Voor methodieken of werkvormen levert AI volgens Pieter en zijn collega’s vaak nogal oppervlakkige voorstellen op. Juist daar blijft de expertise van sociaal-culturele werkers onmisbaar.

Authenticiteit boven perfectie

Authenticiteit is voor Pieter en Evy het belangrijkste criterium als het over AI gaat. Intern gebruiken ze het zonder veel problemen, maar bij externe communicatie leggen ze de lat hoger. “Als je AI gebruikt om bijvoorbeeld een verslag van een teamvergadering te maken, is dat geen probleem. Maar zodra je iets naar buiten brengt, dan willen we authenticiteit en menselijkheid overbrengen. Dat is ook de kern en het hart van wat we doen bij Avansa.”

Dat geldt ook voor AI-beelden. “We experimenteerden er kort mee, maar besloten er snel mee te stoppen. Ook al weten we dat die technologie razendsnel evolueert. Je herkent AI-afbeeldingen meteen en je boet al snel in aan je eigen identiteit. Wij kiezen er bewust voor om te werken met eigen gemaakte, lokale, beelden. Voor het Utopegem-project hebben we bijvoorbeeld wel AI-technologie gebruikte bij de creatie van de campagnebeelden, maar dat klopte bij het concept van het project: de verbeelding van een nieuwe samenleving.”

Voor Evy gaat het om meer dan stijl. “We kiezen bewust voor lokale fotografen, illustratoren en andere creatieve makers voor onze communicatie. We willen hen bewust blijven ondersteunen. Het gaat ook over werkgelegenheid en solidariteit.”

Ze merkt ook een nieuwe evolutie. “Je hoort steeds vaker: ‘Dat zal wel met AI gemaakt zijn.’ Dat vind ik pijnlijk. Soms kruipen er uren werk in een tekst of ontwerp, en toch gaan mensen ervan uit dat een computer dat gedaan heeft. Daarom pleit ik voor transparantie. Als iets met AI gemaakt is, moet dat vermeld worden.”

AI is ook een maatschappelijk thema

“AI is een handig hulpmiddel, maar we mogen de maatschappelijke impact niet uit het oog verliezen.” Pieter en Evy verwijzen naar de ecologische impact, de grote hoeveelheid data die wordt verzameld en de groeiende macht van technologiebedrijven. “Iedereen bij Avansa Kempen is zich daarvan bewust. Alleen weten we nog te weinig: hoeveel energie gebruikt AI bijvoorbeeld echt? AI wordt dan ook niet te pas en te onpas ingezet. We stellen onszelf steeds de vraag: biedt AI hier echt een meerwaarde?”

Daarnaast roept ook de snelheid waarmee AI evolueert, belangrijke vragen op over inclusie en participatie. “We merken dat de digitale kloof groter wordt. Veel mensen kunnen nu al niet meer volgen.”

Volgens hen ligt daar een opdracht voor sociaal-cultureel werk. Evy: “Hoe gebruiken we AI als samenleving? Dat lijkt mij veel interessanter dan alleen uitleggen hoe ChatGPT werkt.” Pieter sluit zich daarbij aan. “Je kan eigenlijk niet meer naast AI kijken. De vraag is alleen: wat kunnen wij daar als sociaal-culturele organisatie aan toevoegen? Moeten wij eigenlijk AI-vormingen geven? Of moeten wij vooral het maatschappelijke debat organiseren?”

Nood aan een moreel kompas

Al die maatschappelijke vragen tonen volgens Pieter en Evy dat er nood is aan een moreel kompas. Pieter: “Een strikte regelgeving is niet nodig, maar wel een kader waarbinnen organisaties AI op een verantwoorde manier kunnen inzetten. Ook wij moeten vroeg of laat regels bepalen of dat kader formuleren hoe we AI in Avansa Kempen willen inzetten.”

Ze botsen daarbij op een dilemma. Enerzijds voelen ChatGPT en vergelijkbare systemen vandaag veruit het sterkst aan qua mogelijkheden. Anderzijds wringt precies dat. “We weten dat ChatGPT niet ideaal is. We hebben ook naar Europese alternatieven gekeken, maar die staan vandaag gewoon nog niet op hetzelfde niveau.” Pieter stelt zich zelfs de vraag of we ons niet te gemakkelijk laten meeslepen. “Misschien laten we ons gewoon wijsmaken dat dit de beste systemen zijn. Misschien lopen andere alternatieven gewoon een jaar achter en zijn ze meer dan goed genoeg voor wat we ze gebruiken. Dat weten we niet.”

Volgens Pieter hoeft zo’n kader niet noodzakelijk door elke organisatie afzonderlijk te worden uitgewerkt. “Misschien kan dat op sectoraal niveau. Dan heb je een visie om het gesprek te voeren.”

Wat kunnen wij als sociaal-culturele organisatie toevoegen aan AI? Moeten wij AI-vormingen geven? Of moeten wij vooral het maatschappelijke debat organiseren?”

De toekomst van sociaal-cultureel werk blijft mensgericht

Ondanks alle AI-ontwikkelingen maken Pieter en Evy zich weinig zorgen over de invloed van AI op het sociaal-cultureel werk. Pieter: “Ik denk dat in veel sectoren jobs jammer genoeg zullen verdwijnen of overgenomen worden door AI. Maar onze kern blijft werken met mensen. Dat kan AI niet vervangen.”

Evy denkt dat net daardoor ontmoeting en contacten nog belangrijker zullen worden. “AI kan veel, maar het kan geen buurt versterken. Het mag dus gerust onze slimme stagiair zijn, maar het sociaal-cultureel werk blijft mensenwerk.”

AI zal ongetwijfeld een vaste plek krijgen in het sociaal-cultureel werk. Maar voor Pieter en Evy ligt de echte uitdaging in: zorg ervoor dat de technologie de missie ondersteunt, en ze nooit vervangt. Sociaal-culturele organisaties kijken opvallend kritisch naar AI. “Gelukkig maar”, besluiten Pieter en Evy.

Avansa Kempen deed een beroep op ons @home-aanbod over AI. Ook interesse? Lees meer.