
Hoe laat je de stem horen van mensen in armoede? En hoe bereik je mensen die daar niet mee bezig zijn? De Kloofdichters doen dat met poëzie. Het Antwerpse dichterscollectief wil de kloof tussen arm en rijk zichtbaar maken en dichten. Na een jaar is het project uitgegroeid tot een sociaal-artistiek initiatief dat steeds vaker op podia en in het straatbeeld verschijnt. Al brengt die groei ook nieuwe vragen met zich mee.
PSC Open Huis vzw is een armoedevereniging in hartje Antwerpen waar mensen met en zonder armoede-ervaring elkaar kunnen ontmoeten, verhalen delen en samen bouwen aan een warmere samenleving. Projectmedewerker Bart Van Eeckhoven vertelt hoe De Kloofdichters ontstonden, wat het initiatief in beweging zet en welke uitdagingen daarbij komen kijken.

“De voorbije jaren hebben we veel rond eenzaamheid gewerkt. Op een bepaald moment voelde ik dat we vooral uitvoerend bezig waren en dat er ruimte kwam voor een nieuw thema. We begonnen na te denken, met een stuk of twaalf flappen vol ideeën aan de muur.
Uiteindelijk bleef het thema ‘de kloof tussen arm en rijk’ over. Een thema dat al snel gesprekken losmaakte over Donald Trump, Elon Musk en rijke Belgen. Maar wat kunnen wij als lokale groep daar tegenover plaatsen?
Het wereldtoneel kunnen we niet veranderen. Onze kracht is net de ervaringskennis van mensen die aan de moeilijke kant van de kloof leven. In het debat over ongelijkheid hoor je vaak professoren, filosofen en politici. De stem van de mensen die de gevolgen zelf ervaren, ontbreekt vaak. Daar zagen we onze rol: die ervaringen een plaats geven in het maatschappelijke debat.”
Van eigen ervaringen naar gedichten
“Ik had eerder bij Socius een vorming over politiserend werken gevolgd. Daaruit haalde ik heel wat inspiratie, onder meer uit de tactische ster van Tractie. Dat is een instrument dat groepen helpt om strategisch na te denken over maatschappelijke verandering.
Om onze ideeën verder uit te werken, schakelden we Tractie in. Tijdens een traject van vier sessies onderzochten we welk thema we wilden aanpakken, wie we wilden bereiken en hoe we onze boodschap konden overbrengen. De tactische ster hielp ons om daar samen over na te denken.
Uiteindelijk kozen we voor poëzie. Enkele deelnemers schreven al gedichten, maar voor de meesten was dat onbekend terrein. Een schrijfster begeleidde ons tijdens vijf workshops met eenvoudige schrijfoefeningen. Zo ontdekten de deelnemers stap voor stap hoe ze hun eigen ervaringen in woorden konden vatten.
Waarom precies poëzie? Een gesprek over ongelijkheid wordt al snel polariserend. Poëzie laat je vertrekken vanuit je eigen ervaringen en emoties. Dan gaat het minder snel over ‘de rijken’ in het algemeen en meer over wat bepaalde situaties met jou doen.
De gedichten gaan over frustraties en onrechtvaardigheid, maar ook over wat ongelijkheid persoonlijk betekent. Wat voel je wanneer een dure Porsche voorbijrijdt? Of wanneer je in de krant leest over belastingvoordelen voor vermogende mensen?
We wilden niet meteen een lijst politieke eisen formuleren. We wilden vooral dat mensen even zouden stilstaan bij een werkelijkheid die ze misschien niet kennen. Misschien veranderen ze daardoor van mening, of stemmen ze bij de volgende verkiezingen anders.”

Gedichten en cijfers naast elkaar
“Een raambordencampagne was onze eerste stap naar buiten. De gedichten verschenen in het straatbeeld, aangevuld met cijfers over economische ongelijkheid. We deelden ze ook via sociale media. Zo wilden we mensen laten stilstaan bij de gevolgen van armoede en hen uitnodigen om erover te praten.
Iedereen kan de gedichten delen of gebruiken om gesprekken op gang te brengen. Inwoners van Antwerpen kunnen zelfs een raambord bestellen om een gedicht aan hun raam te hangen.
De combinatie van gedichten en cijfers was een bewuste keuze. Sommige mensen worden geraakt door poëzie, anderen willen feiten zien. We bespraken samen met de groep welke onderzoeksgegevens onze boodschap konden versterken.
Rond de Werelddag van Verzet tegen Armoede in 2025 lanceerden we onze campagne in de inkomhal van De Roma. We hebben ongeveer tweehonderd raamborden verspreid. Op 17 oktober, de Werelddag van Verzet tegen Armoede, brachten deelnemers hun gedichten ook op het podium.
Daarna kregen we steeds meer uitnodigingen: van recepties en bijeenkomsten tot poëzie-evenementen. Een jaar later stonden acht Kloofdichters opnieuw in De Roma, deze keer met een muzikale voorstelling.
Op die manier bereiken we een ander publiek. Met een ‘klassiek’ projectdossier, een informatieavond of een lezing spreek je vooral een eigen publiek aan: mensen die al met het thema bezig zijn. Dankzij poëzie kom je soms op andere plekken terecht. Daar bereiken we mensen die van gedichten houden, maar tegelijk onze maatschappelijke boodschap meekrijgen.
En, sinds dit jaar, hebben we ook een podcast. In elke aflevering brengen we poëzie en gaan we dieper in op het gedicht. We bespreken de dagelijkse ervaringen met ongelijkheid en zoomen samen uit naar wat dit betekent voor de samenleving.”

Ook de dichters veranderen
“We willen niet alleen ons publiek aan het denken zetten, het project verandert ook iets bij de deelnemers zelf. Sommigen stonden nog nooit op een podium. Nu dragen ze gedichten voor, en dan nog over ervaringen die ze vroeger misschien niet durfden te vertellen.
Poëzie maakt het gemakkelijker om over gevoelige onderwerpen te spreken. Het voelt veiliger dan een persoonlijke getuigenis. Ook het publiek reageert anders. Een getuigenis kan heel rechtstreeks binnenkomen en soms als klagen worden gezien. Bij een gedicht zeggen mensen eerder: ‘Wat knap dat je dat geschreven hebt.’
Ik merk ook hoe de deelnemers groeien in het schrijven. Na de eerste workshops hadden we ongeveer tien gedichten verzameld. Nu krijg ik bijna elke week nieuwe teksten doorgestuurd. Deelnemers vinden steeds beter hun eigen woorden en nemen zelf initiatief om hun werk naar buiten te brengen.
Tegelijk roept dat nieuwe vragen op. Hoe geven we iedereen een plaats? Niet iedereen schrijft even vlot. Niet iedereen wil of kan op een podium staan. En wat doen we met een gedicht dat niet echt over ongelijkheid gaat? Ik merk dat die vragen belangrijker worden naarmate De Kloofdichters groeien.”
Groeien zonder de groep te verliezen
“Grotere podia en nieuwe samenwerkingen bieden kansen, maar ook verwachtingen. Een voorstelling met muzikanten vraagt meer voorbereiding. Engagementen worden minder vrijblijvend. De kwaliteit van de gedichten wordt belangrijker en niet elke deelnemer kan automatisch aan ieder optreden meedoen. In zekere zin professionaliseren we. Ik merk dat daardoor nieuwe spanningen ontstaan. We krijgen kansen om groter te worden, maar dat kan ten koste gaan van wat voor elke individuele dichter belangrijk is.
We moeten ook goed nadenken over de evenementen waarop we optreden. Zo kregen we een uitnodiging van een nieuwe politieke beweging in Nederland. Een optreden zou onze gedichten bij een nieuw publiek brengen, maar tegelijk de indruk kunnen wekken dat we het politieke programma van die beweging onderschrijven. Willen we dat?
Bij andere uitnodigingen speelt dan weer de vraag of het publiek onze gedichten kan begrijpen. Zo werden we gevraagd voor een interculturele gespreksnamiddag. Poëzie zit vol beeldspraak. Is die vorm geschikt voor een groep mensen die nog Nederlands leert? Wat willen we daar bereiken?
Ik zie het als mijn rol om die vragen op tafel te leggen. Niet om alle beslissingen zelf te nemen, maar om samen met de groep keuzes te maken. De dichters zien vooral kansen om op een podium te staan. Ik stel dan vragen: wie is ons publiek? Heeft het iets aan onze poëzie? Wat willen we bereiken?
Eigenlijk zijn dat dezelfde vragen die we ons aan het begin van het traject stelden. Waarom doen we dit? Wie willen we bereiken? En welke verandering hopen we te bereiken?”

Iedereen mee op de trein
“Na een jaar zijn De Kloofdichters groter geworden dan we hadden verwacht. We hebben plannen om samen te werken met een theatergezelschap. Ook een uitbreiding buiten Antwerpen behoort tot de mogelijkheden.
Toch willen we niet zomaar op elke kans springen. Ik voel dat we met de groep opnieuw moeten stilstaan bij de richting van De Kloofdichters. We moeten steeds een afweging maken tussen de groei van het initiatief en de ontwikkeling van de individuele deelnemers. Iedereen moet mee zijn. Dat betekent soms dat we kansen voorbij moeten laten gaan. En dat we tijd moeten vrij maken voor overleg, ook wanneer de buitenwereld enthousiast reageert.
Armoede en ongelijkheid zorgen voor een kloof in onze samenleving. Met De Kloofdichters willen we die kloof zichtbaar maken en helpen dichten, maar daarmee lossen we de economische ongelijkheid niet op. Dat verwachten we ook niet. Maar elk gedicht dat iemand doet stilstaan bij armoede, kan iets in beweging zetten. Voor mij is ons project nu al geslaagd. Tegelijk blijft onze grootste uitdaging: hoe zorgen we ervoor dat het niet groter wordt dan de mensen die het dragen?
De trein is vertrokken, maar we moeten ervoor zorgen dat iedereen erop blijft zitten. Dat is heel belangrijk wanneer je van onderuit wil werken.”


