Het nieuwsterapport van het Varieties of Democracy-institute van de Zweedse Universiteit van Göteborg toont een verontrustende wereldwijde trend: democratische achteruitgang treft steeds vaker ook gevestigde democratieën.
Volgens het rapport bevindt bijna een kwart van de landen zich in 2025 in een proces van autocratisering. Opvallend is dat zes van de tien nieuw geïdentificeerde landen in deze categorie zich in Europa en Noord-Amerika bevinden, waaronder invloedrijke staten zoals Italië, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.
Het rapport onderscheidt drie grote tendensen: achteruitgang in traditioneel stabiele democratieën, terugval in landen die recent democratiseerden en een verdere verharding van bestaande autocratieën. Vrijheid van meningsuiting blijkt wereldwijd het zwaarst onder druk te staan, gevolgd door de afbraak van rechtsstaatprincipes en controlemechanismen.
De situatie in de Verenigde Staten springt eruit. De democratische kwaliteit daalt er volgens het rapport sneller dan ooit eerder gemeten. Op één jaar tijd zakte de score op de liberale democratie-index met 24%, en de internationale rangschikking van de Verenigde Staten viel terug van plaats 20 naar 51.
Die evolutie wordt gelinkt aan een sterke machtsconcentratie in het presidentschap, ondermijning van checks and balances en druk op onder meer media, justitie en academische instellingen. De tussentijdse verkiezingen van 2026 worden gezien als een cruciale test voor de verdere staat van de Amerikaanse democratie.
