Wat Voem leerde van AI als digitale collega
Wie Voem kent, weet dat de organisatie graag experimenteert met digitale manieren van werken, ontmoeten en creëren. Niet als randactiviteit, maar verankerd in haar werking. Sinds 2021 werkt Voem in Diverzcity, een eigen virtuele wereld in de metaverse. Recent bouwden ze er een virtueel archiefmuseum, werken ze samen met game developer Oisoi rond VR-painting en zijn ze impactpartner van de technologie hub Wintercircus.
Hun digitale ervaringen vormen vandaag de voedingsbodem voor hun visie op AI. In beleid, informele educatie, communicatie en artistieke creatie. Van een op maat gemaakte digitale collega tot nieuwe werkvormen en zelfs een virtuele artiest met internationale fanbase.
Coördinator Lennart Thienpont deelt 9 lessen over hoe je technologie inzet vanuit een bredere visie op emancipatie, creativiteit en sociaal-cultureel werk.
- Begin bij een nood, niet bij de technologie
“De stap naar AI kwam er niet toevallig”, steekt Lennart van wal. “Tijdens het schrijven van ons nieuw beleidsplan viel onze beleidsmedewerker onverwacht uit, waardoor we in sneltempo werk moesten maken van de SWOART-analyse. Daarbij moesten we onder andere stakeholdergesprekken en tevredenheidsmetingen analyseren. We vroegen ons af of AI ons daarbij kon ondersteunen en besloten dat uit te testen. Al snel werd duidelijk dat AI een bijzonder krachtige tool kon zijn om ons werk sneller en efficiënter te laten verlopen.”
- Win tijd door te focussen op wat telt: empathie, verbinding en authenticiteit
Volgens Lennart bespaart AI ongeveer 20% tot 30% werktijd. “Wat vroeger maanden duurde, kunnen we nu op veel kortere tijd voorbereiden. AI geeft ons meer ademruimte.” Die tijd wordt niet gebruikt om meer te produceren, maar om anders te werken. “Terug naar de kern van ons werk: inhoudelijke gesprekken, artistieke experimenten en informele educatie.”
Voem ziet drie waarden die door de opkomst van AI alleen maar belangrijker worden: empathie, verbinding en authenticiteit. En precies daar draait sociaal-cultureel werk om. Als technologie repetitief werk overneemt, ontstaat er ruimte voor gesprekken, ontmoetingen, kunst, plekwerk … “Omarm innovatie, maar blijf mensgericht.”
Ook het financiële en zakelijke werk verloopt vlotter. “Bij de aanvraag van projectsubsidies bijvoorbeeld kan je heel snel zaken zoals loonberekeningen en budgetteringen simuleren, waarna de boekhouder controleert en bijstuurt.” Het zorgt voor een efficiënte samenwerking tussen beide partijen.
Andere toepassingen zijn AI-generated podcasts – zo zette Voem haar beleidsplan om in een podcast – of interactieve samenvattingen die info toegankelijker maken voor mensen.
- Geen vrijblijvende tool
Het gebruik van AI is bij Voem geen individuele of vrijblijvende keuze of het speeltje van enkele enthousiastelingen. “We verwachten dat iedereen ermee aan de slag gaat. We kozen er bewust voor om AI breed te integreren in onze werking. Technologische geletterdheid hoort vandaag bij professioneel sociaal-cultureel werk. Dat vraagt begeleiding, duidelijke afspraken en ruimte om te leren.”
Ook op individueel vlak levert AI voordelen op. “Voor neurodivergente mensen is AI geen gadget, maar biedt het concrete ondersteuning zoals bij het structureren en samenvatten van info.”
Lennart pleit er bovendien ook voor om bij het aanwerven van personeel verder te kijken dan diploma’s en klassieke competenties. “Durf jong talent kansen geven. Hun digitale reflex is een troef.” Bovendien veranderen veel taken. Wat blijft, zijn soft skills die AI niet overneemt: empathie, creativiteit, visie …
- Bouw een eigen AI-collega
Voem werkt niet met een standaard chatbot, maar ontwikkelde een eigen digitale collega. Die is enkel gevoed met hun beleidsplannen, jaarverslagen, statistieken, evaluaties en interne documenten.
Die AI kent de organisatie door en door, maar werkt binnen duidelijke grenzen: geen internetbronnen, geen autonome beslissingen, volledige menselijke controle door Voem-medewerkers. Die hallucineert niet omdat die enkel met interne bronnen werkt. Die denkt mee omdat die de context kent. Die geeft uitleg omdat die de werktaal begrijpt. “Het voelt als een extra collega die alles weet; een interne expert als klankbord.”
- Zie AI als klankbord, niet als eindverantwoordelijke
Bij Voem gaat niets buiten zonder menselijke controle. Geen cijfers, geen teksten, geen beslissingen. AI denkt mee, maar beslist niet.
“Het is een derde stem in het gesprek, een tegenhanger die je tot nadenken dwingt. AI kan je visie aanscherpen, maar ze kan die niet vervangen. Zonder visie sta je nergens.” AI helpt om gedachten te ordenen, alternatieven te verkennen en blinde vlekken zichtbaar te maken. Werken met AI betekent vooral: vragen stellen, nuanceren, verbeteren en kiezen.
- Doorbreek taalbarrières
Voem werkt met een diverse achterban en ziet in AI een sterk emancipatorisch potentieel, vooral rond taal. Taal bepaalt vandaag wie toegang krijgt tot werk, onderwijs en huisvesting. Een dt-fout kan het verschil maken tussen wel of geen kansen krijgen.
AI-tools die complexe brieven vertalen of vereenvoudigen, maken een groot verschil voor veel mensen. “AI kan ongelijkheid versterken of verkleinen. Wij kiezen bewust voor dat tweede en zoeken actief naar manieren waarop technologie mensen kan emanciperen.”
Voem gebruikt AI ook als leerinstrument, onder meer in projecten in gevangenissen en met jongeren. Niet alleen om te produceren, maar om mensen te leren werken met technologie. “Prompt engineering wordt een belangrijke skill bij digitale geletterdheid: leren vragen stellen, bijsturen en kritisch reflecteren.”
- Neem (ethische) twijfels ernstig
Voem is enthousiast, maar niet naïef. Lennart vertelt over een persoonlijke situatie waarbij de ceremoniespreker van een uitvaart een gedicht overduidelijk met AI had gegenereerd. “Dat voelde afstandelijk en ongepast. Sommige momenten vragen menselijkheid.
Dat besef is een belangrijke ethische grens. AI kan ondersteunen, structureren en versnellen, maar mag nabijheid, zorg en persoonlijke betekenis niet vervangen. AI-gegenereerde teksten vragen dus altijd een menselijke check: niet alleen op inhoud, maar ook op toon en authenticiteit.
Ook privacy, bias en duurzaamheid blijven aandachtspunten. Voem gebruikt betaalde AI-tools, deelt geen gevoelige data en denkt kritisch na over energieverbruik. Digitale creaties zoals videoclips kunnen soms ecologischer zijn dan fysieke producties, bijvoorbeeld door minder transport of materiaal te gebruiken, maar dat vraagt bewuste keuzes.
- AI gaat ook over macht
“Technologie is nooit neutraal”, geeft Lennart aan. “AI is geen onschuldige technologie. Het kan emanciperen, maar ook uitsluiten. Wie systemen ontwikkelt, traint en beheert, bepaalt mee wie toegang krijgt en wie niet.”
Lennart benadrukt dat AI altijd ideologisch geladen is: “Silicon Valley is geen neutrale plek. De waarden van ontwikkelaars sijpelen door in elk model.” Dat zie je vandaag al in de manier waarop AI wordt ingezet bij selectieprocedures, contentmoderatie of dataverwerking. AI kan uitsluiting versterken, bijvoorbeeld wanneer cv’s automatisch worden gescreend. “Kritisch werken met AI betekent dus ook nadenken over macht, eigenaarschap en de concentratie van technologische controle bij een beperkt aantal grote spelers.”
- Creativiteit zonder drempels
Een van de meest opvallende toepassingen bij Voem ligt in de kunsten. Samen met collega Bader Shashit bouwde Lennart Cheb GPT: een virtuele artiest met eigen muziek, videoclips, sociale media en een groeiende fanbase over heel de wereld.
Cheb GPT trad op tijdens de Gentse Feesten, kreeg airplay op buitenlandse radiozenders en toerde samen met Yalla Soundsystem in onder meer in Tunesië, Libanon en Egypte. Het project leverde zelfs een uitnodiging uit Saudi-Arabië op om te spreken over AI en muziek op het XP Futures Music Festival. “Mensen weten dat het fictie is, maar reageren alsof hij echt bestaat.”
Die internationale trajecten zijn voor VOEM geen toeval. Door in verschillende landen te werken, testen ze ideeën in uiteenlopende sociale en culturele contexten. Die ervaringen voeden hun werking in Vlaanderen, en omgekeerd. AI kan dat proces versnellen: op het vlak van zichtbaarheid, kennisdeling en netwerkvorming.
Lennart vergelijkt AI met eerdere culturele kantelmomenten: “Zoals punk ooit muziek democratiseerde, doet AI dat vandaag opnieuw. We kunnen dingen maken die anders onbetaalbaar of onmogelijk zouden zijn. Het is een nieuwe manier om te werken rond cultuur en verbinding. En het betekent niet minder creativiteit, maar meer instroom tot informele kunsteducatie.”
Dergelijke AI-toepassingen verlagen bijvoorbeeld de drempel voor jongeren die vroeger sneller afhaakten bij complexe tools of minder toegang hadden tot artistieke middelen. Muziek maken via software is duur, technisch en tijdrovend. AI-tools zoals Suno zorgen voor instant resultaat. Je hebt geen studio, dure software of jaren opleiding meer nodig om te creëren. Een idee volstaat. Dat geeft mensen sneller het gevoel dat ze iets kunnen maken en delen.
Muziek is een belangrijke experimenteerruimteom met AI te werken. Samen met internationale partners, waaronder Sony in Los Angeles, bouwt Voem aan een mobiel muziekproject dat naar buurten, jeugdwerkingen en gevangenissen trekt. Met die mobiele studio wil Voem informele muziekeducatie toegankelijker maken, zonder dure infrastructuur of complexe software.
Blik vooruit
Voem blijft ook in de toekomst verder experimenteren: virtuele collega’s als avatars in de metaverse, AI die het CRM-systeem aanstuurt, live statistieken analyseren … En ze houdt de verdere ontwikkelingen in de gaten, zoals smart glasses die taalbarrières in real time wegwerken.
Lennart pleit dan ook voor structurele aandacht. De AI-wereld verandert elke week: nieuwe tools, nieuwe functies, nieuwe risico’s. Een medewerker die AI en technologie actief opvolgt en vertaalt naar de praktijk is geen luxe, maar een voorwaarde om mee te blijven, ook voor kleine organisaties. Niet als een aparte logistieke of administratieve functie, maar als ondersteuning van ons kernwerk in sociaal-cultureel werk: cultuur, kunst, educatie en verbinding.”
In het nieuwe beleidsplan formuleerde Voem daarom een bijkomende doelstelling om, met extra aangevraagde middelen, een medewerker rond AI en technologie aan te werven. “Die rol was expliciet bedoeld om het inhoudelijke werk te versterken: medewerkers ondersteunen, artistieke en educatieve projecten mogelijk maken en technologie zinvol verbinden met de maatschappelijke missie van de organisatie. Hiervoor kreeg VOEM aanvankelijk ook een positief advies van de beleidscommissie. Door de ‘compromis à la Belge’ bleef de beloofde stijging echter uit en resulteerde dat in een beperkte verhoging van slechts 3%, waardoor die doelstelling slechts in zeer beperkte mate gerealiseerd kon worden.”
Kortom…
Voem toont dat AI in het sociaal-cultureel werk meer kan zijn dan een snelle schrijftool. Slim ingezet kan het een vormingsmedewerker zijn, een creatieve partner, een sparringpartner, een instrument voor emancipatie en een hefboom om drempels te verlagen.
“AI verandert het sociaal-cultureel werk niet door mensen te vervangen, maar door ruimte te maken voor wat wij beter doen: verbinden, luisteren en creëren. De vraag is niet of we AI zullen gebruiken, maar hoe bewust en ethisch we dat doen”, besluit Lennart.
