Een dam opwerpen tegen onwetendheid over een detentiehuis in Kortrijk

Stefaan Segaert werkt als buurtopbouwwerker bij SAAMO vzw in de Melkaderwijk in Kallo. Daarvoor was hij aan de slag als educatief medewerker bij Avansa Waas-en-Dender. Hij woont in Lokeren en is oprichter van de lokale LETS-groep, een ecologisch soepkarproject i.s.m. Alderande en was betrokken bij de opstart van Repair Cafés in de regio Waasland.

Stefaan fietst elke dag. Voor het werk, voor zijn projecten, voor zijn hobby’s, voor zijn vakantie. Voor alles. Voor Socius maakte hij in augustus 2022 een fietstocht langs verschillende praktijken die inzetten op het creëren van verbinding.

Ter voorbereiding van mijn gesprek met Kurt Declercq, sociaal-cultureel werker bij Avansa Midden-en Zuid-West-Vlaanderen, lees ik nog even het artikel Waar moeten de gevangenen re-integreren? In het bos? Het plan om een detentiehuis in Chanly bij Wellin in te richten, stuit er op hevige weerstand van 150 woedende burgers. Minister Van Quickenborne vindt dat “we moeten stoppen met gedetineerden te diaboliseren”. (DS, 31/05/2022). 

We bevinden ons op pakweg drie kilometer van het centrum van de thuisstad van ‘Quickie’. De brasserie waar we de koelte opzoeken, grenst pal aan de plek – een voormalig rusthuis – waar het detentiehuis in Kortrijk (het eerste in België) zal worden georganiseerd.

Het detentiehuis zal plaats bieden aan een vijftigtal gedetineerden. Qua profiel heeft justitie kortgestraften uit de eigen regio op het oog. Gevaarlijke profielen, zoals terrorisme of zedenfeiten, worden geweerd. Het model – geïnspireerd op het concept ontwikkeld door vzw De Huizen – wil komaf maken met de grootschalige aanpak van de klassieke overbevolkte gevangenissen, een oud zeer in ons land. 

Het voormalige rusthuis grenst ook aan een meer residentiële woonbuurt en aan de Hogeschool Vives. Bewoners van die wijk waren tijdens het najaar 2021 massaal aanwezig op een druk bijgewoonde infoavond. Hogeschool Vives bood een aula aan 350 zeer divers geïnteresseerden aan. Verschillende beleidsmakers en inrichtende machten namen het woord en gaven tekst en uitleg. Aanwezigen konden vragen stellen en hun bezorgdheden uiten. “Achter de schermen en weg van het rumoer van de camera’s wordt ondertussen de interne organisatie op punt gezet. Er is voorzichtigheid, de publieke hypergevoeligheid is gekend”, vertelt Kurt.

Voor veel Kortrijkzanen is een detentiehuis, wat het is en kan zijn, waarschijnlijk nog onbekend. “Die onwetendheid, de bezorgdheden en ook wel wat angsten voor het nieuwe en onbekende, zijn uiteraard begrijpbaar. En zeker als zo’n detentiehuis pal in je eigen buurt komt. We mogen dat niet minimaliseren of wegzetten als ‘verzuring’. Integendeel, we moeten dat serieus nemen, beluisteren en daarmee stevig aan de slag gaan”, stelt Kurt.

Floris Cathry, een sociaal-cultureel werker in spé die zijn stage deed bij Kurt, ging tijdens het voorjaar 2021 voor zijn eindwerk gesprekken aan met tal van mensen en actoren rond de komst van het detentiehuis naar Kortrijk. Zowel burgers als beroepskrachten. Al snuisterend in de vele quotes viel deze van een bestuurder van Avansa MZW me sterk op, de zin van duiding en correcte informatie sijpelt erin door: “Via Avansa hoorde ik vaak over de werking met bijvoorbeeld Ruiselede (nvdr: Gevangenis Ruiselede), zodat ik genoeg openheid had naar initiatieven die werken aan trajecten om met de gedetineerden terug te werken aan plek in de samenleving.”

Het geven van duiding en zorgen voor debat is ook wat het project DIALOOG doet. Met dat project slaan 10 regionale Avansa’s (zoals Avansa MZW), De Huizen vzw en De Rode Antraciet de handen in elkaar om via een brede diversiteit aan sociaal-culturele praktijken het thema van ‘misdaad, straf en herstel’ bespreekbaar te maken en te houden in de samenleving. 

“Maar ook hier in Kortrijk staan we met heel wat ‘middenvelders’ klaar om te informeren, inspireren, activeren, het thema ‘detentie’ mee op de publieke agenda te zetten”, klinkt het enthousiast bij Kurt. 

“Zo is Avansa MZW een van de vele sociale en culturele actoren in de stad die zich geroepen voelt om technieken als verbindende communicatie en participatieve praktijken in te zetten die de blik verruimen en de solidariteit tussen mensen vergroot. Maar ook het West-Vlaams netwerk Rondom Prison staat klaar om actie te ondernemen, en bouwde reeds goede contacten op met de directie en de beleidsondersteuning van het detentiehuis”, gaat Kurt verder.

Rondom Prison is een groep enthousiastelingen en experten in de thematiek: de hogescholen Vives en Howest, De Rode Antraciet, Avansa MZW en Avansa Brugge, De Huizen vzw, Kruispunt (buddywerking ex-gedetineerden), Moderator vzw … Zij komen reeds sinds 2018 geregeld samen om trajecten en methodieken te ontwikkelen die uitnodigen tot genuanceerde reflectie, én tot dialoog. En dat met lezingen, debatten, films, creatieve trajecten over de muren heen van de gevangenis …

Ik informeer naar de persoonlijke drive van Kurt om zijn tanden in dit thema te zetten: “Gedetineerden, slachtoffers, mensen in (kans)armoede … het zijn mensen en groepen in sociale kwetsbaarheid, zonder veel stem. Ik zet me daarvoor graag in, zowel professioneel als privé. En het is vooral gewoon boeiend om via actie en het DOEN een dam op te werpen tegen de kortzichtigheid en clichés die er nog te veel bestaan ’over de/het andere.”