Terugblik Open Salon ‘Recht tegen onrecht’

De Academie van Verzet is gestart! Maandag 22 juni vond het eerste Open Salon Recht tegen Onrecht plaats. We bogen ons over hoe je juridische instrumenten inzet voor je sociale strijd.

Van Joke Callewaert van Progress Lawyers Network onthouden we dat een procedure nooit op zichzelf staat. Strategisch procederen en campagnewerk gaan hand in hand. Een uitspraak lost een kwestie niet op, maak kan wel een hefboom zijn om verder beweging te maken. Al dan niet procederen vraagt belangrijke afwegingen. Heb je tijd en financiële mogelijkheden om het lang vol te houden? Bestaat er een risico dat je met de procedure je tegenstrever groter maakt? Hoe ga je om met politieke recuperatie?

De ene procedure is bovendien de andere niet. Koen Trappeniers van Welzijnszorg gaf een inkijk in de Woonzaak, een coalitie waar ondertussen 68 organisaties bij betrokken zijn. Met de Woonzaak koos men voor een procedure voor het Europees Comité voor Sociale Rechten. Het Comité gaf de Woonzaak gelijk en velde een vernietigend oordeel over het Vlaams woonbeleid. Hier zijn op zich geen juridische consequenties aan verbonden maar de uitspraak houdt wel een belangrijke morele veroordeling in die heeft bijgedragen aan het urgentiebesef over wonen in Vlaanderen.

Verrassend voor de coalitie was de vaststelling dat juridische actie ook mobiliseert: 14 lokale Woonzaak-coalities ontstonden op eigen houtje om de sociaal woonproblematiek lokaal op de politieke agenda te zetten.

Waar Welzijnszorg de duidelijke interne keuze maakt om de juridische weg alleen in coalitie te bewandelen, lichtte Sara Van Dyck een duidelijke andere keuze toe met de oprichting van de Klimaatzaak. Een groep gelijkgestemden geraakte in 2014 geïnspireerd door Urgenda, de Nederlandse klimaatzaak en besloot ook in België de overheden te dagvaarden omwille van ontoereikend beleid om de klimaatopwarming tegen te gaan.

Met een startkapitaal van een gulle donateur begon men eraan. Dat procedures tijd in beslag nemen, was men zich van bewust. De complexiteit van de Belgische context en vertragingsmanoeuvres van verschillende overheden had men onderschat. De extra (wacht)tijd noopte de Klimaatzaak te zoeken naar extra middelen en zorgde zo onverwachts voor extra draagvlak. 58.000 burgers werden als mede-eisers gevonden. Het maakt de zaak alleen maar sterker.

Niettegenstaande de positieve uitspraak (de rechtbank oordeelde dat de Belgische overheden in gebreke blijven inzake klimaatbeleid) werpt Sara de vraag op wat nodig is opdat andere organisaties en actoren binnen en buiten het middenveld deze historische uitspraak ook als hefboom voor hun strijd zouden inzetten. Om te vermijden dat deze uitspraak een Pyrrusoverwinning wordt. Tot slot onthouden we het belang van rechtspraak in een internationale context. Europese netwerken uitbouwen zorgt ervoor dat uitspraken ook organisaties in andere Europese landen helpen in hun strijd en vice versa.

Hans Lammerant van Antigone en tot voor kort actief bij Vredesactie wees op het belang van juridische kennis in organisaties, hetzij zelf opgebouwd, hetzij in samenwerking met advocaten of juristen. Kennis van recht en wetgeving zorgt ervoor dat je ook weet wat mogelijk is en laat je toe om acties beter te omkaderen. Zo wees hij op het belang van het vorderingsrecht in milieuzaken. Sinds 2020 kunnen ook organisaties (dus niet alleen privépersonen) milieumisdrijven aan de kaak stellen.

Ook het uitoefenen van het recht op openbaarheid van bestuur zorgt ervoor dat je informatie kan opvragen die je zaak verder onderbouwt. Ook leidt kennis van wetgeving soms tot achterpoortjes die acties mogelijk maken. Zelf bijvoorbeeld de politie bellen bij het stilleggen van een verbrandingsoven om te melden dat je een milieumisdrijf aan het voorkomen bent. En dit naar analogie van je recht om bij een overval de dader in bedwang te houden terwijl je de hulp inroept van de politie.

En wat nu? Daarover gingen we in gesprek met het publiek. Wat komt vanuit deze gesprekken bovendrijven:

• De nood aan kennis en informatie over juridische begrippen, regelgeving en partners
• De gelaagdheid  aan juridische mogelijkheden: van een ingebrekestelling tot procedures bij het Grondwettelijk Hof; van offensieve tot defensieve strategieën; op basis van welke afwegingen maak je keuzes?
• De verschillende manieren om je te organiseren: de wij-maken-één-grote-sterke-coalitie-strategie, de wij-creëren-een-hoofd-boven-het-maaiveld-strategie, de wij-gaan-alleen-strategie. Wat zijn de voor- en nadelen, de kansen en de valkuilen?
• De interesse in acties van burgerlijke ongehoorzaamheid en recht op protest: hoe schat je ook de bijhorende risico’s in en bescherm je activisten?
• …

Vanaf september gaan Helene Asselman van Vluchtelingenwerk Vlaanderen, medetrekker van het salon Recht tegen Onrecht en Nele Vanderhulst, stafmedewerker van Socius, hier verder mee aan de slag, en daarvoor hebben we jou nodig. Je hoort nog van ons.

Het tweede Open Salon vindt plaats op donderdag 8 oktober en focust op psychologische druk op middenveldorganisaties: hoe manifesteren zich allerlei psychologische ingrepen, welke impact heeft dat op de organisaties en haar medewerkers, welke strategieën kunnen organisaties ontwikkelen als antwoord? … Dit salon organiseren we samen met Nina Henkens van Kif Kif. 

Heb je zelf goede praktijken, instrumenten, kaders, ervaringen met strategisch procederen te delen, laat het dan al zeker weten aan Nele Vanderhulst.