2026 is het Internationaal Jaar van de Vrijwilliger. Daarom zetten we bij Socius elke maand een vrijwilliger in de kijker die het verschil maakt in een sociaal-culturele organisatie.

In mei is dat Veerle. Zij is vrijwillig luistergenoot bij Uilenspiegel. Eén keer per week neemt ze de telefoon of chat over voor mensen die nood hebben aan een luisterend oor. Vanuit haar eigen ervaring met angst en depressie biedt ze een luisterend oor aan mensen met een psychische kwetsbaarheid.

In deze aflevering vertelt ze:

  • hoe haar eigen ervaringen met angst en depressie haar naar vrijwilligerswerk brachten;
  • wat een luistergenoot precies doet;
  • waarom luisteren soms belangrijker is dan oplossingen bieden;
  • hoe ervaringsdeskundigheid mensen hoop kan geven;
  • welke voldoening ze haalt uit haar vrijwilligerswerk;
  • waarom ze zichzelf graag een ‘hoopverlener’ noemt.

Luister naar de podcast

Meer lezen over Veerle?

“De mensen die de telefoon beantwoorden of aan de chat zitten, zijn ook allemaal mensen met een psychische kwetsbaarheid”

“Ik ben gevoelig voor angst en depressie. Gelukkig is dat nu onder controle. Ik heb zelf een ervaringsdeskundige gemist tijdens mijn behandelingstraject.” Daarom zet Veerle zich vrijwillig in als luistergenoot bij Uilenspiegel vzw.

Uilenspiegel vzw is een Vlaamse patiënten- en belangenvereniging voor en door mensen met een psychische kwetsbaarheid. Een belangrijk onderdeel van hun werking is Luistergenoten. Daar staan vrijwilligers paraat om naar het verhaal van anderen te luisteren.

Voor en door mensen met een psychische kwetsbaarheid

Minstens één keer per week maakt Veerle twee uur tijd vrij om de telefoon op te nemen of de chat te beantwoorden voor mensen die het moeilijk hebben. “Het bijzondere aan Luistergenoten is dat het voor en door mensen met een psychische kwetsbaarheid is. Belangrijk hierbij is dat de mensen die luistergenoot zijn, zelf al een heel traject hebben doorlopen, waardoor ze voldoende hersteld zijn om anderen bij te staan.”

Veerle ontmoet niet altijd mensen met dezelfde kwetsbaarheid als zijzelf. “Maar er zijn wel een paar constanten die bij iedereen terugkomen.”

“Ik kan iets doen met die kwetsbaarheid waardoor ik andere mensen kan helpen.”

De kracht van luisteren en erkennen

Luisteren naar het verhaal van anderen is niet altijd gemakkelijk. Sommige mensen leven met een chronische kwetsbaarheid en zien hun leven als hopeloos, waardoor ze er zelf niet uit geraken.

Naast een luisterend oor proberen de vrijwilligers mensen ook zelfredzaam te maken door hen te proberen door te verwijzen naar iemand die ze kennen: een vriendin, een vriend, een hulpverlener…” Toch lukt dat soms niet. “Maar ook daar moet je van uitgaan: die persoon heeft even iemand gehoord, dat kan genoeg zijn.”

Chatten en telefoneren is voor veel mensen erg laagdrempelig. “Mensen vinden het soms prettiger om anoniem iets te kunnen zeggen.” Ze delen soms iets wat ze aan niemand anders kunnen vertellen, net omdat alles anoniem blijft.

Veerle benadrukt dat je negatieve gevoelens niet mag wegduwen. “Hoe meer je dat doet, hoe harder ze later terug in je gezicht komen. Ik gebruik vaak de metafoor van de badeend. Je kan die heel lang onder water duwen, waardoor je hem niet meer ziet. Maar zodra er een kleine opening ontstaat, schiet die badeend met volle kracht weer naar boven, meestal recht in je gezicht. Dat doet pijn.”

Daarom is het beter om de badeend te erkennen. Door je gevoelens toe te laten en te erkennen, hoef je ze niet voortdurend weg te drukken. Na verloop van tijd blijft de badeend rustig op het water drijven, zonder telkens explosief naar boven te schieten.

“Wanneer mensen geen uitweg meer zien, zeg ik: ‘Maar kijk eens, er zijn nog verschillende deuren. Je kan nog dit proberen of je kan nog dat doen’.”

Flexibel vrijwilligerswerk

Flexibiliteit staat hoog in het vaandel bij Luistergenoten. Zo doet Veerle haar vrijwilligerswerk gewoon van thuis uit. Daardoor hoeft ze zich niet te verplaatsen en kan ze haar engagement opnemen in haar eigen vertrouwde omgeving. Dat zijn minder drempels.

“De telefoon wordt doorgeschakeld naar mijn gsm en de chat kan ik gewoon op mijn eigen laptop doen, in mijn eigen omgeving.”

Ook bij het plannen van de shiften is er veel flexibiliteit. “Iedereen heeft eigenlijk een vaste shift op een vast moment in de week. Je kan dat zelf kiezen. Het gebeurt soms dat je een shift niet kan doen. Dan kan je vragen of iemand anders jouw shift kan overnemen. Dat er zoveel samenwerking in is, vind ik wel fijn.”

Training en reflectie

Via een opleiding leerde Veerle Luistergenoten kennen. Voor haar was dat erg laagdrempelig, waardoor ze besloot zich bij het team aan te sluiten. “Ik heb eigenlijk meteen actie ondernomen. Ik heb de coördinator gecontacteerd en we hebben een intakegesprek gedaan.” Na de sessie waarin ze mij de technologie hebben uitgelegd, ben ik begonnen.

Elke maand hebben de vrijwilligers een online intervisie, om hen te ondersteunen. “Het gaat over een bepaald onderwerp, bijvoorbeeld over mensen met een depressie of mensen die in een psychose zaten.” Tijdens die momenten wisselen ze soms ook tips en advies uit. Dat vindt Veerle belangrijk. Zo leer je om mensen zo goed mogelijk te kunnen bijstaan. Op die manier worden de luistergenoten ook getraind in de moeilijkheden waarmee ze als luisterend oor geconfronteerd worden.

Naast de intervisies kunnen ze ook bij elkaar terecht, bijvoorbeeld om te ventileren. Een hecht vrijwilligersteam helpt daarbij: “Er is altijd wel iemand die jou dan helpt.”

Na elke sessie neemt Veerle bewust tijd om te reflecteren. “Na elke sessie ga ik even wandelen. Dan rumineer ik nog eventjes over wat er verteld is. Dan denk ik: had ik dat goed gedaan? Had ik dat beter kunnen doen? Kan ik volgende keer nog iets anders doen?”

“Ik leer mijn eigen leven wat meer in perspectief te plaatsen.”

Een lichtje zijn voor anderen

“Ik kan de wereld niet alleen redden, maar ik kan wel een klein steentje verleggen voor iemand die daardoor toch in de juiste richting komt.”

“Ik haal zeker voldoening uit mijn werk. Als mensen zeggen: ‘Dat vind ik een goede tip’, of ze bedanken je om te luisteren, dan geeft dat voldoening.”

Soms zijn het net de kleine zinnetjes die iemand zomaar zegt, die mensen blijven onthouden en waar ze later op kunnen terugvallen.

Op haar voordeur hangt een tekstje dat haar drijfveer mooi samenvat: “Soms zijn ze groot, soms zijn ze klein. Je hoeft niet te zoeken. Je kunt ze ook zijn”.

Misschien vat net dat zinnetje het best samen waarom Veerle zich elke week opnieuw inzet als luistergenoot: niet om alle problemen op te lossen, maar om voor even dat kleine lichtpuntje te zijn dat iemand nodig heeft.

Tekst: © Samuel Lutters