25
2025
Volle rugzakken, volle harten
Diversiteit, Sociaal-cultureel werken, Vrijwillige inzet
Wat we leerden op onze inspiratiedag over jongeren, zelfvertrouwen en gezien worden
Jasmijn De Smet, communicatieverantwoordelijke bij Uilenspel vzw, schreef deze bijdrage naar aanleiding van de Inspiratiedag Volle rugzakken.
Op 30 april trapten we onze inspiratiedag Volle rugzakken af met een getuigenis die meteen binnenkwam. Ravza, 15 jaar, vertelde op het podium: “Mijn mentor bij Tajo vzw zou nooit geloven dat ik hier vandaag sta. Ik was zo verlegen. Nu weet ik dat ik mag zeggen wat ik voel, en dat ik mijn eigen keuzes mag maken.”
Het is zo’n moment dat ons eraan herinnert waarom sociaal-cultureel werk ertoe doet. Want achter elke jongere met een volle rugzak, schuilt ook een bron van talent, kracht en potentieel. Maar dan moet je wel gezien worden. En dat begint met luisteren.
De maatschappelijke opdracht: we zijn er, zelfs als het moeilijk wordt
In de workshops leerden we wat jongeren nodig hebben om vooruit te geraken. Niet altijd grote oplossingen, wél kleine daden van nabijheid. Zoals in de workshop Handle with Care, waar we ontdekten wat stress met een kinderlichaam doet. We leerden over vechten, vluchten of bevriezen – automatische reacties op situaties die te veel zijn. En vooral: dat een betrouwbare volwassene het verschil kan maken.
“Een leerkracht had gezien dat ik niet goed in mijn vel zat. Hij schreef me een briefje dat ik altijd langer mocht blijven. Dat bracht me waar ik nu sta.”
Het zijn die momenten van aanwezigheid – zonder oordeel, zonder druk – waarin vertrouwen kan groeien. Ook als vrijwilliger. Zoals we leerden in de workshop van Kanzo: het feit dat je er bént, kan al een verschil maken. Zelfs als het even uitzichtloos lijkt.
De leerfunctie: groeien begint bij zelfinzicht
Tijdens de workshop van Actief vzw gingen we zelf aan de slag. We maakten een talentencape, reflecteerden op onze valkuilen en dachten na over onze rol als mogelijke inspiratiebron. De conclusie was helder:
Een rolmodel is niet perfect. Wél betrouwbaar, toegankelijk en oprecht.
De oefeningen maakten indruk. Eén deelnemer zei:
“Ik zag meertaligheid en eenzaamheid lang als zwakte. Nu weet ik dat ik die ervaring kan inzetten om anderen te helpen.”
Bij Ivo Shimwa, mediacoach bij Mediaraven vzw gaf het inspiratie voor zijn werk:
“Het model van de kernkwadranten is interessant. Ik wil het toepassen om jongeren te begeleiden bij Mediaraven vzw. Het kan helpen bij de zoektocht naar een verhaal en om een standpunt in te nemen.”
Tegelijkertijd raakte het hem ook op persoonlijk vlak:
“Ik herken mij wel in de workshop. Mijn moeder stierf toen ik 14 jaar was. Ik wilde een rolmodel zijn voor mijn kleine zussen. Anderen vertelden me al dat ik een held ben. Alles wat ik doe en wil bereiken is in functie van mijn mama. Zij is mijn heldin. Ik haal veel kracht uit haar. Helden zijn niet enkel mensen die leven, maar kunnen ook mensen zijn die er niet meer zijn.”
Het sociaal-cultureel werk biedt ruimte om te oefenen in zelfkennis en zelfvertrouwen. Via spel, reflectie of gesprek ontstaat inzicht. Jongeren leren dat het oké is om iets moeilijk te vinden, en dat het net daar begint: bij de aanvaarding van je eigen verhaal.
Jongeren willen leren hoe ze met moeilijke gevoelens kunnen omgaan, hoe ze zorg kunnen dragen voor zichzelf en anderen. Waarom bestaat er nog geen vak op school over mentaal welzijn? Waarom geen welzijnsbeurs waar jongeren zelforganisaties kunnen ontmoeten? Sociaal-culturele werkvormen, zoals groepsgesprekken, buddytrajecten of peer learning, spelen hier een belangrijke aanvullende rol op het formele onderwijs.
De politiserende rol: luisteren is ook een vorm van verzet
In het panelgesprek gingen Khalid El Hatri (Young FENIX), Hatice Er (vzw Enderun) en Nathalie Braeckman (vzw Homaar) in gesprek over wat jongeren vandaag echt nodig hebben. De rode draad: jongeren willen vooral gehoord worden. Geen pasklare antwoorden, maar mensen die naast hen staan.
We leerden dat luisteren niet neutraal is. Door te luisteren naar jongeren, geven we ook een signaal: jouw perspectief doet ertoe. We benoemen ongelijkheid, maken onzichtbare drempels zichtbaar en geven kritiek een plek, ook als die moeilijk is.
“We moeten openstaan voor de rauwe kritiek van jongeren. Ook als die confronterend is.” – Khalid El Hatri
“Je moet niet proberen een jongere te veranderen, maar luisteren.” – Hatice Er
Racisme, armoede, gebrek aan representatie – het zijn maatschappelijke kwesties. Door ze bespreekbaar te maken, nemen we onze politiserende rol op. We brengen systeem en ervaring met elkaar in gesprek.
4. De verbindende kracht: bouwen aan vertrouwen, samen
Jongeren moeten ruimte krijgen om te kunnen zijn wie ze echt zijn, met alles wat ze meeedragen. Het sociaal-cultureel volwassenenwerk heeft hier een sleutelrol. We creëren die derde plekken: buiten gezin en school, waar jongeren welkom zijn zonder voorwaarden. Plekken waar falen mag, waar vertragen kan, waar je jezelf leert kennen in relatie tot anderen. Daar groeit het zelfvertrouwen dat jongeren nodig hebben om zich staande te houden en te ontwikkelen.
“Jongeren zeggen vaak: ‘We mogen hier gewoon zijn’. Dat is zeldzaam en krachtig.” – Nathalie Braeckman
De panelleden legden de vinger op de wonde: de drempels naar hulp zijn vaak te hoog, het vertrouwen te broos. Jongeren weten vaak niet waar ze terecht kunnen, of durven die stap niet zetten. Door outreachend te werken, dicht bij de leefwereld van jongeren, kunnen sociaal-culturele organisaties die kloof helpen overbruggen.
“We moeten jongeren opzoeken. Niet wachten tot zij hulp vragen, want vaak kunnen ze dat niet.” – Khalid El Hatri
Samenwerken is geen extraatje, maar essentieel. Jongeren bloeien pas open als ze kunnen rekenen op meerdere betrokken volwassenen, die met elkaar verbonden zijn. Dat vraagt om structurele samenwerking en voldoende middelen.
Zoals Frederik Matthijs het verwoordde:
“Verwacht geen snelle impact. Investeer in de langetermijnrelatie.”
Tot slot: onze rol als sociaal-culturele volwassenenorganisaties
Wat leren we uit Volle rugzakken?
- Dat we meer zijn dan een activiteit, een workshop of een traject.
- We zijn ruimte. Tussenruimte. Vertrouwensruimte.
- We zijn een oefenplek voor verbinding, eigenaarschap en veerkracht.
- We werken met jongeren, maar ook met hun omgeving.
- We luisteren, maken bespreekbaar wat wringt, en blijven dichtbij – ook als het even schuurt.
- Want pas als je echt gezien wordt, durf je ook te groeien.
Kansenlabo is een samenwerkingsplatform voor socio-culturele organisaties dat evenementen organiseert rond de thema’s onderwijs, gelijke kansen en maatschappelijke kwetsbaarheid. Voor deze editie werkte Uilenspel samen met Tajo vzw, Kanzo en Actief vzw.
