Erkend sociaal-cultureel volwassenenwerk

De sector van het erkende sociaal-cultureel volwassenenwerk telt 122 erkende organisaties. Van deze 122 erkende organisaties zijn er 110 actief op landelijk niveau. Dit wil zeggen dat hun werking zich richt op het volledige Nederlandse taalgebied, vaak met inbegrip van Brussel. De 12 Avansa-organisaties hebben een regionale werking.

3 types

In grote lijnen onderscheiden we drie types van organisaties.

Organisaties met regionale werking of Avansa’s focussen hun werking op een specifieke regio en zetten zich binnen die regio in voor diverse bewoners en gemeenschappen. Ze staan open voor een hele waaier aan thema’s uit de publieke agenda binnen hun regio.

Themaorganisaties richten hun werking op een specifiek maatschappelijk vraagstuk en stellen dat centraal in hun missie. Ze kunnen zich daarvoor tot diverse doelgroepen richten. Onder de themaorganisaties zien we een rijke waaier aan thema’s opduiken: mensenrechten (Amnesty International Vlaanderen), veganisme (BE Vegan), duurzaamheid (De Transformisten), vrede (Vredesactie), kansarmoede (Welzijnszorg), rouw (Reveil) …

Doelgroeporganisaties zetten zich in voor een specifieke doelgroep in de samenleving en expliciteren dat ook in hun missie. Ook onder de doelgroeporganisaties zien we een grote verscheidenheid: ouderen (OKRA), vrouwen (ZIJ-kant), LGBTQIA+ (çavaria), mensen met een handicap (Kannet), lotgenoten (Ouders van Verongelukte Kinderen) …

10 thematische stromen

Met hun missie drukken sociaal-culturele volwassenenorganisaties uit hoe ze hun rol en verantwoordelijkheid in de samenleving opvatten, welke waarden ze daarbij belangrijk vinden en welk doel of welke verandering in de samenleving ze voor ogen hebben. Als we de missies van al deze organisaties onder de loep nemen, krijgen we een goed zicht op de thema’s waarop ze zich verhouden.

Zo ontstaat het beeld van een tienstromenland. Tien stromen die samen bijdragen aan de versterking van een duurzame, inclusieve, solidaire en democratische samenleving.

De dikte van elke stroom in de bovenstaande figuur weerspiegelt de mate waarin elke thematische stroom voorkomt in de sector:

• deelnemen en deelhebben: bevorderen van sociale participatie
• solidair samenleven: bevorderen van solidariteit
• duurzaam samenleven: transitie naar een duurzame samenleving
• inclusief samenleven: versterken maatschappelijke positie en structurele kansen van doelgroepen
• zin geven en identiteit vormen: religieuze of culturele zin- en betekenisgeving
• de regio en haar bewoners bewegen: vormingsprocessen en sociaal-culturele participatie binnen de eigen regio
• veerkrachtig leven: persoonlijke ontwikkeling als hefboom voor actief burgerschap
• delen (als alternatief voor hebben): ontwikkelen van deelinitiatieven
• internationaal vredevol samenleven: verhouden tot conflicten tussen en binnen natiestaten
• werkbaar werken: inzetten op werkbaar werk en tewerkstelling

Voor acht van de tien stromen kunnen we nog verder thematische nuanceringen aanbrengen, die je in de figuur als zijstromen terugvindt.

In cijfers

Deelnemers

Ongeveer 20% van de volwassen bevolking in Vlaanderen en Brussel is actief betrokken bij activiteiten uit het sociaal-culturele volwassenenwerk. Dat betekent dat jaarlijks minstens 1.250.000 mensen deelnemen aan activiteiten.

Onderzoek leert dat de gemiddelde leeftijd van alle deelnemers aan het sociaal-cultureel volwassenenwerk bijna 64 jaar is. 63,2% zijn vrouwen, 58% beschikt over een diploma hoger onderwijs en 9,6% heeft een migratieachtergrond.

De redenen die mensen aanhalen voor hun participatie zijn verschillend: zelfontplooiing, ontmoeting, altruïsme en ontspanning. Maar vaak gaat het over een combinatie van drijfveren.

Ook de betekenis en waarde die ze aan hun participatie hechten is verscheiden: mensen ontmoeten met gelijke interesses, bijleren van nieuwe dingen, ontmoeten van mensen die men anders nooit zou ontmoeten, amuseren en ontspannen, positief bijdragen aan iets dat belangrijk is.

Vrijwilligers

Vrijwilligers zijn het onmisbare cement van het civiel sociaal-cultureel werk. Erkende sociaal-culturele volwassenenorganisaties alleen al kunnen rekenen op meer dan 200.000 vrijwilligers. Hoewel sommige organisaties slechts enkele tientallen vrijwilligers hebben, zijn er ook voorbeelden van verenigingen die duizenden vrijwilligers tellen.

Hun inzet varieert van het verzorgen van administratieve of logistieke taken tot het organiseren van activiteiten en het opnemen van bestuursfuncties. Op die manier nemen ze niet alleen een ondersteunende functie op, maar sturen ze vaak ook de organisatie.

Burgerinitiatieven hebben zelden betaalde medewerkers in dienst en drijven vaak alleen op vrijwillige inzet, ook al spreken ze zelf niet altijd over vrijwilligers. Zij zien zich meer als trekkers, ondernemers of initiatiefnemers ook al zijn ze actief in hun vrije tijd en worden ze niet betaald voor hun inzet.

Beroepskrachten

Sociaal-cultureel werkers zijn professionals die mensen, groepen en gemeenschappen methodisch ondersteunen bij doelgerichte veranderingsprocessen. Ze handelen niet in hun eentje maar verbinden hun expertise en ervaring met burgers, andere professionals en een samenleving in verandering.  

Het sociaal-cultureel volwassenenwerk kent een grote variatie in het aantal beroepskrachten per organisatie. Gemiddeld telt elke organisatie 17 betaalde medewerkers, goed voor bijna 15 voltijdse equivalenten. Maar de helft van de organisaties heeft slechts maximaal 9 voltijdse equivalenten in dienst.

In 2023 telde de sector van het sociaal-cultureel volwassenenwerk 2.120 beroepskrachten. 73,4 % is vrouwelijk, 79,3% beschikt over een diploma hoger onderwijs en 81,3% van de werknemers is van Belgische herkomst.

De rollen die deze professionals vervullen, zijn zeer divers. Zo’n 70% van hen is inhoudelijk medewerker (coördinatoren, educatief medewerkers, sociaal werkers, vrijwilligerscoaches, …), terwijl 30% ondersteunende taken opneemt (communicatie/IT medewerkers, administratieve medewerkers …).